Typ hierboven uw zoekterm of scroll

© 2001-2015 Lycaeus Juridisch Woordenboek - Alle rechten voorbehouden>

potentieel Eng.: potential : - als mogelijkheid bestaande of aanwezig.

potestatieve voorwaarde : verbintenissenrecht - Voorwaarde waarvan de vervulling volledig afhankelijk is van de wil van een bepaalde persoon ("onder de voorwaarde dat X aangeeft zulks te willen"). In algemene zin is dit type voorwaarde toelaatbaar. Maar een verbintenis onder de opschortende voorwaarde dat de schuldenaar zal willen, kan rechtens niet bestaan: de schuldenaar die zich aldus verbindt, bindt zich immers juist niet. (Hijma) Art. 23 Boek 6 BW

potestatieve voorwaarde / potestatief : verbintenissenrecht - voorwaarde waarvan de vervulling van de andere partij afhangt. Verbintenissen waarvan de vervulling uitsluitend van een ~ afhankelijk is, zijn nietig. Art. 23 Boek 6 BW - Zie ook: hierarchische verhouding nietigheid inroepen

potovereenkomst : burgerlijk recht - overeenkomst waarbij een persoon gehouden is geld in een gemeenschap ( pot) te storten waarna dit op een bepaalde wijze wordt verdeeld.

pouvoir discrétionnaire : bestuursrecht - Frans: discretionaire bevoegdheid. Het wettelijk voorschrift, waarop de bevoegdheid van een bestuursorgaan is gebaseerd, laat het bestuursorgaan vrij voor wat betreft het gebruik van deze bevoegdheid. Zie ook: tegenstelling gebonden bevoegdheid

préséance : diplomatiek recht - voorrang, vooral bij vergaderingen en conferenties.

préséance diplomaten : diplomatiek recht - rangorde van diplomaten; wordt bepaald door de datum waarop ze in functie zijn getreden.

praeparatoir vonnis / preparatoir vonnis : burgerlijk procesrecht - tussenvonnis waarbij de rechter aan partijen vraagt om nadere (bewijs)stukken over te leggen; vonnis dat betrekking heeft op de behandeling van de zaak voor de rechter en in beginsel niet van invloed is op het eindvonnis. In het huidig recht wordt de benaming ~ niet meer gebruikt, maar spreekt de wet over het tussenvonnis. Zie art 45 oud Rv. Art. 232 Rv - Zie ook: hierarchische verhouding vonnis tegenstelling eindvonnis

praesumptio / presumptie : burgerlijk recht - Latijn: vermoeden.

praesumptio innocentiae : strafrecht - de onschuldpresumptie: niemand is schuldig totdat het tegendeel bewezen is. De onschuldpresumptie is terug te vinden in art. 6 lid 2 EVRM; op de terechtzitting geven de rechters geen blijk van enige overtuiging omtrent de schuld of onschuld van de verdachte. Art. 6 EVRM en 271 WvSv

praesumptio iuris tantum : burgerlijk recht - weerlegbaar vermoeden.

praesumptio juris : procesrecht - Latijn: weerlegbaar vermoeden van rechtmatigheid.

praesumptio juris et de jure : bewijsrecht - Latijn: wettelijk vermoeden, waartegen tegenbewijs niet mogelijk is. Bijv. is een bezitter eenmaal te goeder trouw dan wordt hij geacht dit te blijven. Art. 118 Boek 3 BW - Zie ook: nadere verklaring aanvullende werking van goede trouw tegenstelling weerlegbaar / weerleggen nadere verklaring dwingend bewijs nadere verklaring de iure / de jure

pragmatiek : rechtsfilosofie - studie van de relaties tussen communicatietekens (taal, gebaren, gelaatsuitdrukkingen) en de personen die deze tekens gebruiken. Bijv. het stopteken van politie en de reactie daarop van de bestuurder.

pragmatisch : rechtswetenschap - praktisch, doelgericht aangepakt.

praktizijn : rechtsgeschiedenis - klassieke term voor advocaat of rechtsgeleerde procesvertegenwoordiger.

prealabel : rechtswetenschap - voorafgaand.

preambule : internationaal publiekrecht - inleiding van een verdrag. Art. 1 BUPO

preambule / pre-ambule : overeenkomstenrecht - inleiding, aanhef. Bijv. ~ bij een verdrag of een cao. Zie ook: niet gelijk aan considerans

precariehandel : bestuursrecht - verbastering van de Latijnse term precario, waaronder wordt verstaan het recht om voorwerpen als stoelen, tafels, balkons, uithangborden en dergelijke te hebben op en boven openbare (gemeente)grond waartegenover een retributie (precariobelasting oFwel gemeentebelasting) is verschuldigd. Bijv. precariorechten. Art. 228 Gemw

precariorechten : fiscaal recht - belasting die aan de gemeente moet worden betaald voor het benutten van openbare zaken of plaatsen. Bijv. het café dat voor de consumenten tafels en stoelen op het voetpad zet, betaalt ~. Zie ook: niet gelijk aan retributie / leges

precedentwerking van rechterlijke uitspraken Eng.: precedent of judicial decisions : burgerlijk procesrecht - een al dan niet recente gerechtelijke uitspraak die als richtlijn dient in een vergelijkbaar geschil. Met name de arresten van de Hoge Raad hebben ~. Zie ook: nadere verklaring antecedenten / precedenten

precipuut : erfrecht - schenking buiten erfdeel; onroerend goed wordt geschonken, echter zonder dat andere toekomstige erfgenamen iets krijgen.

preciserende definitie : rechtswetenschap - definitie die de betekenis van een woord preciseert. Zie ook: nadere verklaring lexicale definitie tegenstelling stipulatieve definitie

preclusiebeginsel : vermogensrecht - beginsel in het vermogensrecht inhoudende dat een eiser in de loop van de aangevangen procedure niet een nieuw feit mag aanvoeren waarmee diens eis zou worden vermeerderd. (bron: Algra c.s.)

preconstitutie / preconstitueren / gepreconstitueerd : rechtswetenschap - vooraf of bij voorbaat verordenen, vaststellen of benoemen.

precontractuele fase : overeenkomstenrecht - de (onderhandelings)fase die aan het sluiten van een overeenkomst vooraf gaat. Art. 8 Wbp - Zie ook: onderdeel zuivere intentieverklaring

predikaat : rechtswetenschap - (ere)titel, kenmerkende aanduiding.

predominantie : strafrecht - overheersing, overwicht. (Van Dale)

preferent aandeel / (mv.) preferente aandelen : effectenrecht - aandeel waaraan voorrechten verbonden zijn boven de gewone aandelen. Bijv. ten aanzien van winstverdeling of benoeming van bestuurders. Zie ook: nadere verklaring prioriteitsaandeel / (mv.) prioriteitsaandelen

preferente crediteur / preferente schuldeiser / (mv.) preferente crediteuren / preferente schuldeisers : aansprakelijkheidsrecht - schuldeiser wiens vordering een bij de wet geregelde voorrang heeft. Art. 163 Fw - Zie ook: tegenstelling concurrente crediteuren / concurrente schuldeisers

prefix : rechtswetenschap - voorzetsel.

prejudiciële beslissing Eng.: preliminary ruling : Europees recht - indien de nationale rechter twijfelt aan een europeesrechtelijke aangelegenheid moet hij, vooraleer uitspraak te doen, het Hof van Justitie om uitleg vragen. Het Hof van Justitie geeft dan een ~. Art. 234 EG-Verdrag en 177 EG-Verdrag - Zie ook: nadere verklaring Europees Hof van Justitie (EHvJ) / (oneigen.) Europese Hof van Justitie niet gelijk aan prejudiciële herziening

prejudiciële herziening : Europees recht - herziening van een beslissing door de instantie waarvan de beslissing betwist wordt. Bijv. een belanghebbende kan beroep instellen tegen een beslissing van de afdeling merkenadministratie van het Bureau voor harmonisatie binnen de interne markt (merken, tekeningen en modellen); voordat het beroep wordt voorgelegd aan de kamer van beroep (en daarna eventueel aan het Europese Hof van Justitie) krijgt de afdeling merkenadministratie de gelegenheid de beslissing te herzien. Art. 60 Verordening 40/94 EU en 109 EOV - Zie ook: niet gelijk aan prejudiciële beslissing

prejudiciële procedure Eng.: prejudicial procedure : internationaal recht - rechtsgang voor het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen, waarbij een nationale rechter een aantal vragen aan het Hof voorlegt over de uitleg van een regel van gemeenschapsrecht. Art. 234 EG-Verdrag

prejudiciële procedure : Europees recht - vermoedelijk wordt bedoeld de prejudiciële procedure van artikel 234 EG.

prejudiciële procedure Eng.: anticipate procedure : Europees recht - ~ bij het Hof van Justitie met betrekking tot een vraag van gemeenschapsrecht, opgeworpen door een rechterlijke instantie van een van de EG-lidstaten. Art. 177 EG-Verdrag - Zie ook: niet gelijk aan prejudiciŽren

prejudiciële vraag / (mv.) prejudiciële vragen Eng.: preliminary question : Europees recht - indien de nationale rechter twijfelt aan een europeesrechtelijke aangelegenheid moet hij vooraleer uitspraak te doen, het Hof van Justitie om uitleg vragen. Het Hof van Justitie geeft dan een prejudiciële beslissing. Art. 234 EG-Verdrag - Zie ook: nadere verklaring Europees Hof van Justitie (EHvJ) / (oneigen.) Europese Hof van Justitie hierarchische verhouding prejudiciële herziening

prejudicieel geschil Eng.: prejudicial conflict : procesrecht - geschil waarin een (andere) rechter eerst een beslissing moet nemen, voordat de hoofdzaak kan worden berecht. Art. 73 WvSr

prejudiciele uitspraak Eng.: prejudicial judgement : Europees recht - de prejudiciele beslissing van het Internationaal Hof van Justitie, een van de instellingen van de Europese Gemeenschap, op een door een rechterlijke instantie van een lidstaat opgeworpen vraag op het terrein van het gemeenschapsrecht. Art. 234 EG-Verdrag - Zie ook: hierarchische verhouding prejudiciele vraag tegenstelling prejudiciele herziening prejudicieel geschil

preliminair verweer Eng.: preliminary defense : strafprocesrecht - verweer dat voor alle andere verweren gevoerd dient te worden. Bijv. een ontvankelijkheidsverweer. Zie ook: tegenstelling principaal verweer / verweer ten principale / verweer ten gronde tegenstelling bewijsverweer nadere verklaring in limine litis

prematuur Eng.: premature : rechtswetenschap - nog niet rijp, voorbarig; voor het begin van de termijn. Bijv. op ~ langs elektronische weg naar voren gebrachte zienswijzen is artikel 6:10 Awb van overeenkomstige toepassing.

premie : bankrecht - het bedrag dat een koper van een warrant of optie betaalt bovenop de prijs van de onderliggende waarde. De warrant of optie ~ is het procentueel verschil tussen enerzijds de koers van de warrant of optie plus de uitoefenprijs en anderzijds de koers van het aandeel. (bron: beleggingsplein.nl)

premielening : effectenrecht - obligatie met een betrekkelijk lage rente, die door uitloting kans geeft op een prijs of premie. (van Dale) Zie ook: nadere verklaring obligatie

premier Eng.: prime minister : staatsrecht - minister-president. Art. 43 Grondwet

premiereserve : verzekeringsrecht - de som die een verzekeringsmaatschappij op een bepaalde tijd moet bezitten om aan haar verplichtingen te kunnen voldoen. (van Dale)

premierestorno : verzekeringsrecht - verplichting van een verzekeraar om de premie, hetzij voor het geheel, hetzij voor het gedeelte waarvoor de verzekeraar geen gevaar heeft gelopen, aan een verzekerde terug te geven, indien de overeenkomst van verzekering voor het geheel of ten dele vervalt, mits de verzekerde te goeder trouw heeft gehandeld. Art. 281 Wvk en 282 Wvk - Zie ook: niet gelijk aan onverschuldigde betaling / onverschuldigd betalen / onverschuldigd betaald nadere verklaring verzekering / verzekeren / verzekerd

premier-risque-verzekering : verzekeringsrecht - verzekering waarbij in geval van onderverzekering toch de volledige schade wordt vergoed. Art. 253 Wvk

premies volksverzekeringen Eng.: national insurance contributions : fiscaal recht - de premies die men moet betalen voor de wettelijk verplichte algemene verzekeringen die het hele volk omvatten. Bijv. AOW, ANW, AWBZ.

premieverzekering : verzekeringsrecht - verzekering waarbij de verschuldigde premie onder het verzekerd voorwerp wordt begrepen. (van Dale)

premievrije waarde : verzekeringsrecht - bij levensverzekeringen: de (verlaagde) waarde van de verzekering na een aantal jaren premie betalen, als de verzekerde geen premie meer wil betalen maar de verzekering ook niet wil beëindigen. Art. 17 Pensioen- en spaarfondsenwet

Preminger-arrest : mensenrechten - EHRM 20 september 1994, NJ 1995, 366: De film Des Liebeskonzil zou de spot drijven met erkende religies of religieuze instellingen of leerstellingen en daardoor ergernis wekken. De film zou vertoond worden door het Otto Preminger Institut, een filmliga voor het niet-commerciŽle circuit. Volgens het Hof was het niet onaannemelijk dat de film aanstootgevend was voor een deel van de publieke opinie in Oostenrijk, hierbij in het bijzonder rekening houdend met het feit dat de betrokken regio een overwegend katholieke bevolking heeft. Het Hof vond dat door de film het respect voor de religieuze gevoelens van anderen was geschonden, terwijl in artikel 9 van het verdrag toch de vrijheid van godsdienst wordt gegarandeerd.
In zijn kritiek op dit arrest schrijft Voorhoof, dat het Hof wel heel erg ver verzeild is geraakt van wat telkens als het uitgangspunt wordt geproclameerd van de vrijheid van expressie en informatie in Europa, te weten dat er plaats moet zijn voor meningen en informatie die kwetsend of hinderlijk kunnen zijn voor de overheid of voor bepaalde groepen in de samenleving.

prerogatief Eng.: prerogative : staatsrecht - hoogheidsrecht dat is voorbehouden aan de Kroon. Bijv. het verlenen van een adeltitel of gratie.

prerogatief / (mv.) prerogatieven : rechtswetenschap - voorrechten die aan bepaalde personen toekomen op basis van hun functie, hoedanigheid of status. Bijv. het ~ van de Kroon om gratie te verlenen. Art. 122 Grondwet

prescriptie : burgerlijk recht - verjaring. nadere verklaring verjaring

presentatie / presenteren / gepresenteerd : rechtswetenschap - voorstelling, vertoning, wijze waarop iets gebracht wordt; aanbod; iets ten gebruike aanbieden. Art. 186 Boek 6 BW

presentiegeld : bestuursrecht - vergoeding voor het ergens aanwezig zijn. Art. 96 Gemw en 94 Provw

preserveringskopie : auteursrecht - kopie op vaak een modernere drager voor het behoud van werken. Art. 16n Aw

president (Pres.) : burgerlijk procesrecht - hoofd van een instelling of instituut. Bijv. de ~ van De Nederlandsche Bank;
voorzitter van het bestuur van het gerecht. Hij is een rechterlijk ambtenaar en met rechtspraak belast. Art. 15 Rv - Zie ook: hierarchische verhouding voorzieningenrechter nadere verklaring kort geding (KG) / kort gedingen

presidentieel : staatsrecht - hetgeen verband houdt met de president; van of voor een president. Bijv. het ~ paleis van de Franse president Chirac.

presidentieel stelsel Eng.: presidential system : staatsrecht - een kiesstelsel dat zich primair kenmerkt door de rechtstreekse verkiezing van de president door de bevolking, terwijl hij binnen de constitutie extra wordt beschermd en daardoor eigen gezag heeft (Duverger), terwijl het executieve hoofd (president, ministerpresident, koning) van een parlementair systeem door het parlement wordt geselecteerd/gekozen. Verder is het executieve hoofd in een parlementair systeem verantwoording schuldig aan het parlement, het executieve hoofd in een presidentieel systeem heeft deze afhankelijkheid van het parlement niet. Bijv. de VS heeft een ~. parlementair stelsel

presidiaal bevelschrift Eng.: presidial warrant : burgerlijk procesrecht - een beslissing van scheidslieden kan slechts uit kracht van een presidiaal bevelschrift van de president van de rechtbank, binnen het ressort waarvan de beslissing is gevallen, ten uitvoer worden gelegd, dat geschreven wordt op de minuut en overgeschreven op de afschriften daarvan. (Algra c.s.) BRv Zie ook: nadere verklaring scheidslieden

presidium : politiek - Latijn: voorzitterschap. Leiding van de Tweede Kamer, bestaande uit de Voorzitter en een aantal ondervoorzitters.

Presidium van de Tweede Kamer : staatsrecht - college van voorzitter en ondervoorzitters. Art. 9 RvO II

pressie : vermogensrecht - druk. Wanneer een partij onder (ongeoorloofde) druk wordt gezet een rechtshandeling te verrichten, kan die rechtshandeling vernietigd worden. Art. 44 Boek 3 BW

pressiegroep Eng.: pressure group : politiek - georganiseerde groep of klasse gericht op het uit oefenen van invloed op de overheid en de publieke opinie. Art. 44 Boek 3 BW - Zie ook: hierarchische verhouding eigenmachtig optreden pressie eigenrichting burgerlijke ongehoorzaamheid

pressieverbod : strafprocesrecht - indien een persoon als verdachte wordt gehoord dienen zowel de opsporingsambtenaar als de rechter zich te onthouden van alles dat de strekking heeft een verklaring te verkrijgen waarvan niet gezegd kan worden dat deze in vrijheid is afgelegd. De HR (2000, 21) achtte ontoelaatbaar het maken van een schietbeweging bij verdachtes hoofd en de uitlating "wij gaan knippen en plakken". Art. 29 WvSv

prestatie / presteren / gepresteerd : overeenkomstenrecht - hetgeen in het kader van een overeenkomst moet worden ~. Art. 3 Boek 6 BW en 92 Boek 3 BW - Zie ook: tegenstelling toerekenbare tekortkoming in de nakoming van een contractuele verplichting / wanprestatie (oneigen.) onderdeel deelbare prestatie

presumeren Eng.: presume : rechtswetenschap - vermoeden, aannemen, onderstellen, ervan uitgaan. Bijv. het bij zich dragen van een spuit kan in principe voldoende zijn te presumeren dat iemand gebruiker is van drugs.

pretendent : rechtswetenschap - persoon die aanspraak op iets maakt. Bijv. de troon~.

pretense : verbintenissenrecht - verondersteld, vermeend. Bijv. ~ vordering. Zie ook: nadere verklaring rechtsvordering

pretentie / pretenderen / gepretendeerd : rechtswetenschap - voorwenden, beweren. In processtukken vaak gebruikt om aan te geven dat stellingen of vorderingen van de tegenpartij niet als bewezen of gegrond worden beschouwd - zonder daarbij te zeggen dat de wederpartij liegt of fraude pleegt.

pretium succedit in locum rei : vermogensrecht - de prijs (van een zaak) komt in de plaats van de zaak, bijv. als de zaak verloren is gegaan.

prevaleren / geprevaleerd : rechtswetenschap - voorrang hebben. Bijv. bij een advocaat ~ de belangen van zijn cliënt.

preventie : criminologie - al hetgeen wordt ingezet om strafbare feiten te voorkomen. Bijv. het inbraakveilig maken van een woning, maar ook strafvervolging om herhaling te voorkomen. Zie ook: onderdeel generale preventie onderdeel speciale preventie nadere verklaring voorlopige hechtenis / preventieve hechtenis

preventief : rechtswetenschap - voorkomend.

preventief fouilleren Eng.: precautionary search : bestuursrecht - persoon op voorhand aan het lichaam onderzoeken. Bijv. bij grote evenementen willen organisatoren alle toeshouwers nog wel eens ~ om wapens, messen en ander gevaarlijk materiaal te onderscheppen. Art. 151b Gemw

preventief toezicht : bestuursrecht - toezicht door hogere overheidsorganen op lagere, die goedkeuring nodig hebben van hogere overheden voor de inwerkingtreding van bepaalde besluiten. Bijv. het vaststellen van een gemeentelijk bestemmingsplan behoeft vooraf (preventief) goedkeuring van de provincie. Art. 10:25 AWB en 155 Gemw nadere verklaring repressief toezicht, ex ante-toezicht, ex post-toezicht

preventief toezicht Eng.: preventive supervision : bestuursrecht - vůůr inwerkingtreding van een besluit van een bestuursorgaan vereiste toestemming van een ander bestuursorgaan. Art. 25 AWB en 10 AWB - Zie ook: tegenstelling repressief toezicht

preventieve toetsing Eng.: preventative supervision : bestuursrecht - toetsing vooraf.

preventieve werkzaamheden : criminologie - verrichtingen die ertoe dienen om onheil of problemen te voorkomen. Zie ook: tegenstelling repressieve controle