Typ hierboven uw zoekterm of scroll

© 2001-2015 Lycaeus Juridisch Woordenboek - Alle rechten voorbehouden>

Euratom Eng.: European Atomic Energy Community : internationaal publiekrecht - voormalige benaming van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie. De naam ~ is nu enkel nog verbonden aan het voorzieningsagentschap voor splijtbaar materiaal.

euro / € : bankrecht - naam van de Europese munteenheid zoals die werd bepaald door de Europese Raad op 15 en 16 december 1995. De naam 'euro' is in de plaats gekomen van de in het EG-verdrag gebruikte generieke term ecu. (bron: DNB) Art. 1 Aanpassingswet Euro - Zie ook: nadere verklaring muntunie / eurogebied

Euro Banking Association (EBA) : Europees recht - interbancaire organisatie (tot december 1997 bekend als Ecu Banking Association) die onder meer een clearing- en settlementsysteem voor transacties in euro beheert. (bron: DNB) Zie ook: nadere verklaring clearing

European Currency Unit (ecu) : Europees recht - Engels: voorafgaande aan de invoering van de euro op 1 januari 1999 werd de ecu vooruitlopende op de ene munt als referentiewaarde gehanteerd. De ecu was een valutamand die bestond uit de valuta's van de EU-lidstaten, met uitzondering van de munten van Oostenrijk, Finland en Zweden. Naast de officiële ecu - die gebruikt werd voor transacties tussen de centrale banken in het kader van het EMS - werd de ecu-mand ook als instrument op de financiële markten gebruikt (private ecu). (bron: DNB)

European Electronic Signature Standardization Initiative (EESSI) Eng.: European Electronic Signature Standardization Initiative (EESSI) : post- en telecommunicatierecht - stelsel van activiteiten op Europees niveau met als taak het vormgeven van de concretisering van de Europese richtlijn 1999/93/EG voor elektronische handtekeningen via standaardisatie afspraken. (bron: OPTA) Zie ook: nadere verklaring digitale handtekening nadere verklaring elektronische handtekening

Europees Monetair Stelsel (EMS) Eng.: European Monetary System : politiek - Europese Unie - systeem om schommelingen in wisselkoersen tussen de van de valuta van EU-lidstaten te beperken. In werking getreden in 1979 en in 1999 overgegaan in de EMU en de EMS-II. Zie ook:

Europees Monetair Stelsel (EMS) : Europees recht - afspraken tussen de centrale banken van de EU-lidstaten inzake monetaire aangelegenheden, die aan de start van de derde fase van de EMU op 1 januari 1999 vooraf gingen. De belangrijkste onderdelen van het EMS waren de ecu, het ERM en het interventiemechanisme. (bron: DNB)

Europees Monetair Stelsel (EMS) Eng.: European Monetary System : Europese Unie - systeem om schommelingen in wisselkoersen tussen de van de valuta van EU-lidstaten te beperken. In werking getreden in 1979 en in 1999 overgegaan in de EMU en de EMS-II. Zie ook:

Europees aanhoudingsbevel Eng.: European arrest warrant : internationaal strafrecht - schriftelijk vastgelegde beslissing van een justitiële autoriteit van een lidstaat van de Europese Unie met als strekking de aanhouding en de overlevering van een persoon door de justitiële autoriteit van een andere lidstaat. Art. 1 Overleveringswet - Zie ook: nadere verklaring Overleveringswet nadere verklaring Europees uitleveringsverdrag (Euv) Europees verdrag betreffende de overdracht van strafvervolging (EVOS)

Europees Defensieagentschap Eng.: European Defence Agency : Europees recht - Europese instantie met als taken de defensievermogens op het gebied van crisisbeheersing te ontwikkelen, de Europese samenwerking inzake bewapening te bevorderen en uit te breiden, de Europese technologische en industriële defensiebasis te versterken, een concurrerende Europese markt voor defensie-uitrusting tot stand te brengen en het onderzoek te bevorderen. Ingesteld op 12 juli 2004 in de betreffende (defensie) Europese Ministerraad. Zie Gemeenschappelijk optreden 2004/551/GBVB van de Raad van 12 juli 2004 betreffende de oprichting van het Europees Defensieagentschap.

Europees economisch samenwerkingsverband (EESV) : Europees recht - samenwerkingsverband van verschillende, binnen de Europese Unie gevestigde ondernemingen, waarbij dat samenwerkingsverband een eigen Europees-rechterlijke rechtspersoonlijkheid heeft. Art. 17 eesv en 3 eesv - Zie ook: nadere verklaring rechtspersoon / rechtspersonen

Europees Hof van Justitie (EHvJ) / (oneigen.) Europese Hof van Justitie Eng.: European Court of Justice : Europees recht - supranationaal, onafhankelijk rechterlijk orgaan te Luxemburg met verplichte rechtsmacht over de justitiabelen. Art. 220 EG-Verdrag en 9 kor - Zie ook: hierarchische verhouding arrondissementsrechtbank / rechtbanken nadere verklaring prejudiciële beslissing nadere verklaring justitiabelen onderdeel Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (EG-Verdrag)

Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) Eng.: European Court of Human Rights : mensenrechten - onafhankelijk rechterlijk orgaan te Straatsburg dat klachten behandelt ter zake schending van mensenrechten door de Staten die bij het EVRM zijn aangesloten. Art. 19 EVRM - Zie ook: nadere verklaring Europees Hof van Justitie (EHvJ) / (oneigen.) Europese Hof van Justitie

Europees mededingingsbeleid : mededingingsrecht - het eerste lid van artikel 85 van het EG-Verdrag verbiedt alle concurrentiebeperkende afspraken, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die de handel tussen lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden. Lid 3 staat ontheffingen toe. Artikel 86 verbiedt het misbruik maken van economische machtsposities. (bron: nrc.nl) Art. 88 mdw en 50 mdw - Zie ook: nadere verklaring Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap (EG-Verdrag) nadere verklaring kartelrecht

Europees Monetair Stelsel (EMS) : bankrecht - oud systeem dat er binnen de Europese Unie toe strekte tussen de lidstaten de onderlinge wisselkoersschommeling te beperken. Het ~ is vervangen door de EMU.

Europees Octrooi Eng.: European Patent : octrooirecht - octrooi dat krachtens het Europees Octrooiverdrag is verleend. Art. 1 ROW 1995 en 49 ROW 1995 - Zie ook: nadere verklaring octrooi / patent / (mv.) octrooien / patenten tegenstelling Gemeenschapsoctrooien

Europees Octrooiverdrag (EOV) Eng.: European Patent Convention : octrooirecht - verdrag van 7 oktober 1977 inzake de verlening van Europese octrooien en de instelling van het Europees Octrooibureau. Art. 4 EOV - Zie ook: onderdeel Europees Octrooi

Europees Parlement (EP) Eng.: European Parliament : Europees recht - Europese volksvertegenwoordiging. Het EP controleert het werk van de Europese Commissie; volksvertegenwoordiging van de staten die in de Europese Gemeenschap zijn verenigd. De leden worden om de vijf jaar rechtstreeks gekozen. Art. 189 EG-Verdrag

Europees recht / gemeenschapsrecht Eng.: European law : Europees recht - rechtsgebied uit het EG-verdrag, Europese verordeningen en richtlijnen; vooral m.b.t. de totstandkoming van gemeenschappelijk beleid op het vlak van handels- en betalingsverkeer, werkgelegenheid, onderwijs, cultuur, volksgezondheid en consumentenbescherming. Art. 136 EG-Verdrag en 153 EG-Verdrag - Zie ook: hierarchische verhouding volkenrecht

Europees Sociaal Fonds (ESF) Eng.: European Social Fund : Europees recht - het ~ is een van de structuurfondsen van de Europese Unie, het is het voornaamste instrument voor het ontwikkelen van menselijke hulpbronnen en het verbeteren van de arbeidsmarkt in de gehele EU.

Europees Sociaal Handvest (ESH) Eng.: European Social Charter : mensenrechten - Europese verklaring waarbij de aangesloten regeringen zich ertoe verbinden hun burgers in het genot te stellen van sociale rechten (o.a. arbeid, goede arbeidsvoorwaarden, billijke beloning). Art. 1 esh - Zie ook: nadere verklaring Raad van Europa (RvE) nadere verklaring ius bellandi nadere verklaring woonplaats hierarchische verhouding Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (BUPO)

Europees Stelsel van Centrale banken (ESCB) : bankrecht - de belangrijkste taken van het ~ zijn het bepalen en tenuitvoerleggen van het monetaire beleid van het eurogebied, het aanhouden van de officiële reserves van lidstaten van de muntunie, het verrichten van valutamarktoperaties en het bevorderen van een goede werking van de betalingssystemen in het eurogebied. Het belangrijkste besluitvormend orgaan van het ~ is de Raad van Bestuur van de ECB die bestaat uit de directie van de ECB en de centrale bankpresidenten van de deelnemende EU-lidstaten. (bron: DNB)

Europees uitleveringsverdrag (EUv) Eng.: European Convention on Extradition : strafprocesrecht - verdrag van Parijs van 13 december 1957 betreffende de procedure tot uitlevering van verdachten van strafbare feiten waarop minstens 1 jaar gevangenisstraf staat of veroordeelden tot minstens 4 maanden gevangenisstraf. Art. 2 euv - Zie ook: hierarchische verhouding Penitentiaire beginselenwet (PBW)

Europees verdrag betreffende de overdracht van strafvervolging (EVOS) : strafprocesrecht - verdrag van 15 mei 1972 waarin met name verzoeken tussen lidstaten tot overname van strafvervolging zijn geregeld. Bijv. in spoedeisende gevallen kunnen verzoeken worden gedaan door tussenkomst van Interpol. Art. 6 evos en 13 evos - Zie ook: nadere verklaring Internationale Politie Organisatie (interpol) hierarchische verhouding Algemene wet op het binnentreden (Awbi)

Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) Eng.: European Convention for the Protection of Human Rights : mensenrechten - verdrag van Rome van 4 november 1950, waarin de rechten en vrijheden van de mens zijn bepaald en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens wordt ingesteld. De belangrijkste rechten en vrijheden zijn: recht op leven, vrijheid, veiligheid, eerlijk proces, verbod van foltering, slavernij en dwangarbeid, geen straf zonder daaraan ten grondslag liggende wet, recht op eerbiediging van privé- en gezinsleven, vrijheid van gedachte, godsdienst, meningsuiting en vergadering, het recht om te huwen, verbod op discriminatie en op misbruik van recht. Art. 2 EVRM en 8 EVRM - Zie ook: hierarchische verhouding Universele verklaring van de rechten van de mens (UVRM)

Europese Akte (EAK) Eng.: European Act : Europees recht - overeenkomst van 17 februari 1986 tussen de EG-lidstaten teneinde de Europese Unie concreet in het vat te gieten. Op grond van de ~ zijn het EG-verdrag, EGKS, EEG-verdrag en Euratom gewijzigd. Art. 1 eak - Zie ook: nadere verklaring Europese Unie (EU) hierarchische verhouding Verdrag betreffende de Europese Unie / EU-verdrag / Verdrag van Maastricht

Europese Centrale Bank (ECB) Eng.: European Central Bank : Europese Unie - politiek - centrale bank voor de Europese gemeenschappelijke munt, de euro. Het hoofddoel van de ECB is het handhaven van de koopkracht van de euro en daarmee prijsstabiliteit in het eurogebied. (bron: ECB) Zie ook: nadere verklaring Algemene Raad van de ECB

Europese Centrale Bank (ECB) Eng.: European Central Bank : Europees recht - de in 1998 opgerichte ~, die met de NCB's van de EG-lidstaten, het ESCB vormt. De besluitvormende organen van de ECB besturen het ESCB. (bron: DNB) Art. 1 bankwet - Zie ook: nadere verklaring Algemene Raad van de ECB

Europese Commissie (EC) Eng.: European Commission : Europees recht - instelling van de Europese Gemeenschap (EG) belast met het toezicht op de handhaving van het EG-verdrag. De ~ vormt het dagelijks bestuur van de EG en heeft recht voorstellen te doen voor Europese wetgeving. De leden van de Europese Commissie dienen hun ambt onafhankelijk uit te oefenen in het belang van de EG; zij worden benoemd door de regeringen van de EU-lidstaten in consultatie met het Europees Parlement, waaraan de Europese Commissie verantwoording schuldig is. (bron: DNB) Art. 1 EG-Verdrag en 211 EG-Verdrag

Europese Conventie ter bescherming van de Rechten van de Mens : mensenrechten - verdrag van de leden van de Raad van Europa over grondrechten, waarbij ook een gerechtshof (Europees Hof van de rechten van de mens) is ingesteld te Straatsburg. Art. 1 EVRM

Europese Economische Ruimte (EER) Eng.: European Economic Space : Europese Unie - politiek - economisch samenwerkingsverband tussen de EU-lidstaten en de landen van de EVA om de welvaart en concurrentiepositie te verbeteren. De ~ streeft ernaar handelsbelemmeringen te verwijderen, maar gaat daarin minder ver dan de EU. Zie ook: onderdeel Europese Unie (EU) onderdeel Europese Vrijhandels Associatie (EVA)

Europese Economische Ruimte (EER) / (oneigen.) Europese Ruimte : Europees recht - de aangesloten landen hebben nauwe samenwerking toegezegd in economische sectoren. De landen van de EER zijn: alle EU-landen, aangevuld met Noorwegen, IJsland en Liechtenstein. Voor onderdanen uit deze landen gelden andere voorwaarden om in Nederland te worden toegelaten. Zie ook: onderdeel Europese Unie (EU)

Europese Gemeenschap Eng.: European Community : Europese Unie - politiek - Onderdeel van de Europese Gemeenschappen (EG) en daarmee van de EU, waarin de overeenkomsten zijn ondergebracht die voor 1993 onder de EEG vielen. De EG streeft duurzame, evenwichtige en gemeenschappelijke economie, groeiende welvaart en onderlinge solidariteit na en heeft dit steeds verder gerealiseerd door het verwijderen van handels- en vestigingsbarrières en de invoering van een gemeenschappelijke munt in 2002. Zie ook: hierarchische verhouding Europese Unie (EU) hierarchische verhouding Europese Gemeenschappen (EG)

Europese Gemeenschap (EG) Eng.: European Community : Europees recht - benaming voor de bij het EG-verdrag in het leven geroepen organisatie die de vorming van één gemeenschappelijke markt beoogt en waaraan de lidstaten bevoegdheden hebben overgedragen op verschillende terreinen. Naast de reeds overgedragen bevoegdheden, bijv. op het terrein van het handelsbeleid, is met de start van de muntunie op 1 januari 1999 ook het monetaire beleid en het wisselkoersbeleid naar het niveau van de Europese Gemeenschap overgeheveld. (bron: DNB) Zie ook: hierarchische verhouding Europese Unie (EU)

Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) Eng.: European Coal and Steel Community : Europees recht - in 1951 opgerichte handelsgemeenschap die als doel had de zware industrieën van met name Frankrijk en West-Duitsland dusdanig met elkaar te vervlechten dat Duitsland geen nieuwe oorlog zou beginnen.

Europese gevangenisregels : strafrecht - voortgevloeid uit de 'Standard Minimum rules for the Treatment of Prisoners' van de Verenigde Naties. Deze regels stellen bepaalde eisen aan de rechtsbescherming van gedetineerden en zijn erop gericht de gevangenisstraf een meer positieve inhoud te geven. Volgens de Europese Gevangenisregels hebben gedetineerden onder meer recht op een eerlijke behandeling in tuchtzaken en recht op informatie over hun rechtspositie. Ook schrijven de regels voor dat een onafhankelijke controle-instantie moet waken over de naleving van de individuele rechten van gedetineerden en over de rechtmatigheid van penitentiaire maatregelen.

Europese Grondwet / Grondwet voor de Europese Unie Eng.: European Constitution : Europees recht - supranationale wetgeving in ontwerp (medio 2004), die erop gericht is de hervorming en uitbreiding van de Europese Unie te vergemakkelijken, Europa's rol in de wereld te herijken en de Unie begrijpelijker te maken voor de burgers. Daarin o.a. artikelen m.b.t. de grondrechten en het burgerschap van de Unie, de instellingen van de Unie en hun bevoegdheden en beleid en werking van de Unie.

Europese integratie Eng.: European integration : Europees recht - eenmaking van Europa door politieke, economische en militaire integratie. (Fockema Andreae)

Europese interne markt Eng.: internal market : Europees recht - de economische ruimte van de Europese Unie die één markt zonder handelsbelemmeringen vormt.

Europese kaderwet Eng.: framework law : Europees recht - De ~ is een wetgevingshandeling die iedere EU-lidstaat waartoe zij is gericht, bindt ten aanzien van het te bereiken resultaat, maar die de bevoegdheid omtrent de keuze van vorm en middelen aan de nationale instanties overlaat (nu is dat de Europese Richtlijn).
art 1.33 Europese grondwet (niet in werking): De instellingen maken bij de uitoefening van de bevoegdheden van de Unie overeenkomstig deel III gebruik van de volgende rechtsinstrumenten: de Europese wet, de Europese kaderwet, de Europese verordening, het Europees besluit, aanbevelingen en adviezen.
De Europese wet is een wetgevingshandeling van algemene strekking. Zij is verbindend in al haar onderdelen en is rechtstreeks toepasselijk in iedere lidstaat.
De Europese kaderwet is een wetgevingshandeling die iedere lidstaat waartoe zij is gericht, bindt ten aanzien van het te bereiken resultaat, maar die de bevoegdheid omtrent de keuze van vorm en middelen aan de nationale instanties overlaat.
De Europese verordening is een handeling van algemene strekking, niet zijnde een wetgevingshandeling, ter uitvoering van een etgevingshandeling of van sommige bepalingen van de Grondwet. Zij is oFwel verbindend in al haar onderdelen en rechtstreeks toepasselijk in iedere lidstaat, oFwel verbindend voor iedere lidstaat waartoe zij is gericht ten aanzien van het te bereiken resultaat, met dien verstande dat de bevoegdheid omtrent de keuze van vorm en middelen aan de nationale instanties wordt overgelaten.
Het Europees besluit is een handeling, niet zijnde een wetgevingshandeling, die verbindend is in al haar onderdelen. Indien het Europees besluit vermeldt tot wie het gericht is, is het alleen voor hen verbindend.
De aanbevelingen en adviezen hebben geen bindende kracht.

Europese marktintegratie : Europees recht - samensmelting van de diverse landenmarkten van de EG tot één interne markt waardoor het bij Europese akte bepaalde vrije verkeer van goederen, diensten en kapitaal kan worden gerealiseerd. De interne markt voor goederen en diensten ging op 31 december 1992 officieel van start.

Europese Raad Eng.: European Council : Europees recht - orgaan van de EU, bestaande uit de staatshoofden en regeringsleiders van de EU-lidstaten en de voorzitter van de Europese Commissie. (bron: DNB) Art. 4 eu-verdrag

Europese Richtlijn Eng.: European Directive : Europees recht - door het Europees Parlement en/of de Europese Raad gegeven voorschrift dat de EG-lidstaten bindt. De ~ heeft geen directe horizontale werking, maar dient eerst in de nationale wetgeving te worden geïmplementeerd. Art. 249 EG-Verdrag - Zie ook: nadere verklaring directe horizontale werking van richtlijnen niet gelijk aan internationale verdragen nadere verklaring Raad van Europa (RvE) hierarchische verhouding verordening / (mv.) verordeningen

Europese Richtlijn 77/187/EEG Eng.: European Directive 77/187/EEC : arbeidsrecht - richtlijn over voortzetting van arbeidsovereenkomsten bij de overdracht van een onderneming. ~ is in de Nederlandse wetgeving opgenomen. Deze regeling is echter niet van toepassing bij een faillissement. Art. 662 Boek 7 BW

Europese staten Eng.: European states : Europees recht - alle staten binnen Europa. De Europese Unie (EU) is de naam voor de samenwerking van (vanaf 2004) 25 Europese staten.

Europese Unie (EU) Eng.: European Union : asielrecht - in november 1993 is het verdrag van de ~ in werking getreden. Dat betekent dat de aangesloten landen nauw gaan samenwerken op het terrein van Justitie, Binnenlandse Zaken en het asielbeleid. Daarnaast is er vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal. De landen van de EU zijn: Nederland, België, Luxemburg, Frankrijk, Duitsland, Verenigd Koninkrijk en Noord-Ierland, Ierland, Italië, Spanje, Finland, Denemarken, Zweden, Griekenland, Oostenrijk en Portugal. (bron: Min. Jus.) Zie ook: hierarchische verhouding Europese Economische Ruimte (EER) / (oneigen.) Europese Ruimte

Europese Unie (EU) Eng.: European Union : Europees recht - internationale organisatie, met 15 lidstaten binnen Europa (en 13 kandidaat-lidstaten) met als doelstellingen: het tot stand brengen van het Europees burgerschap; het garanderen van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid; het bevorderen van economische en sociale vooruitgang; en bevestiging van de rol van Europa in de wereld. Art. 1 eu-verdrag en 17a Aw

Europese Vrijhandels Associatie (EVA) Eng.: European Free-trade Association : Europees recht - associatie van niet-EEG-landen die samen een vrijhandelszone vormen. (bron: OPTA)

Europese Vrijhandelsassociatie (EVA) / European Free Trade Organization (EFTA) Eng.: European Free-trade Association : Europees recht - vrijhandelsgebied, waarvan onder meer Noorwegen en IJsland deel uit maken.

Europol : politiek - Europese politiedienst die zorgt voor de uitwisseling, analyse en coördinatie van informatie afkomstig uit de lidstaten van de Europese Unie op het gebied van de georganiseerde misdaad.

euthanasie Eng.: euthanasia / mercy killing : strafrecht - het opzettelijk beëindigen van het leven van een ander, op diens uitdrukkelijk en ernstig verlangen. ~ is strafbaar, tenzij begaan door een arts die voldoet aan allerlei wettelijke vereisten. Art. 293 WvSr - Zie ook: niet gelijk aan abortus / aborteren / geaborteerd

evacuatie / evacueren / geëvacueerd : rechtswetenschap - gedwongen ontruiming van enig gebiedsdeel door de burgerbevolking in verband met oorlogshandelingen of andere rampen.

evaluatie / evalueren / geëvalueerd : rechtswetenschap - beoordeling bijv. van een psychiatrisch rapport over de verdachte.

evaluatieve term / (mv.) evaluatieve termen : rechtswetenschap - term waarmee een waardeoordeel wordt gegeven. Bijv. redelijkheid en billijkheid, goed huisvader. Art. 1781 Boek 7A BW - Zie ook: nadere verklaring redelijkheid en billijkheid nadere verklaring goed huisvader

evenredigheidsbeginsel : bestuursprocesrecht - beginsel dat de gebezigde middelen in een redelijke verhouding moeten staan tot het beoogde doel. Zie ook: niet gelijk aan proportionaliteitsbeginsel

evenredigheidsbeginsel : Europees recht - optreden van de Gemeenschap mag niet verder gaan dan wat nodig is om de doelstellingen van het Verdrag te verwezenlijken. Art. 1 Verdrag van Amsterdam

eventualiteitsbeginsel : burgerlijk procesrecht - principe dat een gedaagde tegelijk met zijn antwoord alle excepties naar voren brengt; later in het proces mag hij niet meer met nieuwe excepties komen. Art. 128 Rv

evictie : zakenrecht - actie hypothecair ten uitvoer gebracht d.m.v. openbare verkoop van onroerend goed (proclamatie); uitwinning, rechtsvordering waardoor een eigenaar zijn eigendom moet afstaan. Zo kan een appartementsrecht als een zelfstandig registergoed worden uitgewonnen. Art. 117 Boek 5 BW

evident : - vanzelfsprekend.

evocatie : mensenrechten - het tegen hun wil onttrekken van personen aan de berechting door de gewone rechter en onderwerpen aan de jurisdictie van een andere instantie (Algra c.s.). In de grondwet staat dat niemand kan tegen zijn wil worden afgehouden van de rechter die de wet hem toekent. Art. 17 Gw

evocatierecht : Belgisch recht - voor de grondwetsherziening, de staatsinrichting en de internationale verdragen heeft de Belgische Senaat gelijke wetgevende bevoegdheid met de (Belgische) Kamer. Voor alle materies die niet tot de exclusieve bevoegdheid van de Kamer behoren, kan de Senaat als bezinningskamer optreden. Daartoe beschikt de Senaat over het evocatierecht. Op verzoek van tenminste 15 senatoren kan de Senaat wetsontwerpen die in de Kamer zijn goedgekeurd, onderzoeken en eventueel amenderen. Over die door de Senaat voorgestelde wijzigingen heeft de Kamer echter het laatste woord. De bedoeling van het evocatierecht is de Senaat via een grondig onderzoek van de teksten de gelegenheid te geven de kwaliteit van de wetgeving te verbeteren. In de praktijk dreigt de evocatieprocedure te verzanden in een politiek steekspel waarbij de oppositie de regeringspolitiek probeert te dwarsbomen door de totstandkoming van de wetgeving te vertragen.

ex aequo et bono : verbintenissenrecht - Latijn: toewijzing naar billijkheid. Art. 97 Boek 6 BW - Zie ook: nadere verklaring immateriële schade / ideële schade

ex ante : burgerlijk recht - Latijn: met terugwerkende kracht.

ex ante-toezicht Eng.: advance supervision : rechtswetenschap - toezicht vooraf. Zie ook: tegenstelling ex post-toezicht

ex lege : rechtswetenschap - Latijn: volgens de wet.

ex nunc : burgerlijk recht - Latijn: vanaf heden, zonder terugwerkende kracht. Art. 269 Boek 6 BW en 39 Boek 3 BW - Zie ook: tegenstelling ex tunc

ex officio : diplomatiek recht - Latijn: buiten kantoor, niet meer in functie.

ex post-toezicht Eng.: supervision afterwards : rechtswetenschap - toezicht achteraf. Zie ook: tegenstelling ex ante-toezicht

ex tunc : burgerlijk recht - Latijn: vanaf toen, wel met terugwerkende kracht. Art. 53 Boek 3 BW - Zie ook: tegenstelling ex nunc

excès de pouvoir : rechtswetenschap - Frans: overmaat aan machtsuitoefening; machtsoverschrijding. Procedure in het Franse en Belgische bestuursrecht, waar de rechter oordeelt over de (on)rechtmatigheid van het bestuursoptreden in het algemeen.

excedent : verzekeringsrecht - hetgeen boven een bepaalde waarde komt. Bijv. het verzekerde bedrag van de ~-verzekering is hoger dan de primaire verzekering. Het doel van deze verzekering is bescherming te bieden voor schade boven een bepaald bedrag.

excedent-aansprakelijkheidsverzekering : verzekeringsrecht - verzekeringsvorm die qua verzekerde bedragen de gewone aansprakelijkheidsverzekering te boven gaat. De ~ biedt bescherming tegen omvangrijke schadeclaims, die zonder verzekering een ernstige bedreiging voor de continuïteit van een onderneming kunnen inhouden. (bron: AON)

exceptie Eng.: preliminary objection / plea : burgerlijk procesrecht - inhoudelijke weerspreking of bestrijding. Bijv. het beroep op een vernietigingsgrond ter aFwering van een vordering is een exceptief verweer. Art. 51 Boek 3 BW - Zie ook: nadere verklaring exceptio non adimpleti contractus (enac) onderdeel persexceptie

exceptie van litispendentie : burgerlijk procesrecht - verweer dat het geschil reeds bij een andere rechter aanhangig is.

exceptief verweer voeren : burgerlijk procesrecht - verweermiddel aan de orde stellen dat ertoe strekt dat de rechter aan wie het geschil is voorgelegd, op grond van regels van processuele aard niet tot een beoordeling van de rechtsbetrekking in het geschil zelf kan komen. Bijv. omdat de rechter onbevoegd is. Art. 128 Rv en 51 Boek 3 BW - Zie ook: tegenstelling principaal verweer / verweer ten principale / verweer ten gronde

exceptio dilatoria : procesrecht - Latijn: verweer waardoor het instellen van een vordering tijdelijk onmogelijk gemaakt wordt.

exceptio doli : rechtsgeschiedenis - Latijn: verweer van onbehoorlijkheid. In het Romeinse recht, een verweer waarmee men zich op de arglist van de eiser beroept. (Gokkel/Van der Wal)

exceptio non adimpleti contractus (ENAC) : overeenkomstenrecht - Latijn: bij wederkerige overeenkomsten mag de ene partij de uitvoering van zijn verplichting uitstellen, zolang de andere partij zijn verplichting niet nakomt. Bijv. de betalingsverplichting opschorten totdat de gekochte tafel is geleverd. Art. 262 Boek 6 BW - Zie ook: onderdeel opschortingsrecht nadere verklaring onzekerheidsexceptie nadere verklaring wederkerige overeenkomst

exceptio peremptoria : procesrecht - Latijn: verweer waardoor het instellen van een vordering permanent onmogelijk gemaakt wordt.

exceptio plurium concumbentium : personen- en familierecht - Latijn: door de vermoedelijke vader van een kind aangevoerd verweer, dat de moeder waarschijnlijk ook met (een) andere man(nen) geslachtsgemeenschap heeft gehad.

excipiënt : burgerlijk procesrecht - partij in een burgerlijk proces die excepties aanvoert. nadere verklaring geëxcipieerde nadere verklaring exceptie

excipiens Eng.: excipient : verbintenissenrecht - partij die zich voor de niet-nakoming van zijn verbintenis op de exceptio non adimpleti contractus (enac) beroept.

exclave Eng.: exclave : staatsrecht - stuk grondgebied, afgescheiden in een vreemd grondgebied gelegen. (Van Dale) enclave / (mv.) enclaves

exclusief Eng.: exclusive : handelsrecht - zonder. Bijv. prijzen ~ btw.

exclusieve bevoegdheid Eng.: exclusive right : Europees recht - De Unie heeft ~ op de volgende gebieden: de douane-unie; de vaststelling van mededingingsregels die voor de werking van de interne markt nodig zijn; het monetair beleid voor de lidstaten die de euro als munt hebben; de instandhouding van de biologische rijkdommen van de zee in het kader van het gemeenschappelijk visserijbeleid; de gemeenschappelijke handelspolitiek.

exclusieve economische zone (EEZ) Eng.: exclusive economic zone : internationaal publiekrecht - zeegebied dat ruimer is dan de territoriale zee en erkend is door het Zeerechtverdrag 1982. De kuststaat heeft in de ~ (200 mijl) het exclusieve recht tot visserij.

exclusieve werking : staatsrecht - een nieuwe wet heeft uitsluitende rechtskracht vanaf het moment van haar inwerkingtreding. Er is geen (geleidelijk) overgangsrecht, want situaties die onder de oude wet vielen, vallen meteen onder de nieuwe wet.

exclusiviteit Eng.: exclusivity : intellectuele eigendomsrecht - situatie waarin een persoon, met uitsluiting van anderen, een bepaald alleenrecht heeft dat meestal territoriaal of in tijd beperkt is. Bijv. de ~ van een licentie tot het verhuur van een film in de Benelux.

excommercialiteit : handelsrecht - het buiten handel zijn van bepaalde zaken.

excusatie Eng.: excuse : rechtswetenschap - verontschuldiging.

excussie : rechtswetenschap - uitwinning. Zie ook: nadere verklaring uitwinning / uitwinnen / uitgewonnen

ex-echtgenoten Eng.: ex-husbands : echtscheidingsrecht - personen die met elkaar gehuwd zijn geweest, zijn jegens elkaar ~.

executabel Eng.: executable : executierecht - uitvoerbaar, vatbaar voor tenuitvoerlegging, beslag of vervolging.

executant Eng.: person who instructs the bailiff : executierecht - persoon die het vonnis (door een deurwaarder) laat uitvoeren.

executele : erfrecht - regeling van de tenuitvoerlegging van aFwikkeling van een erfenis Zie ook: nadere verklaring executoriale titel

executeur / (oneigen.) executeur testamentair Eng.: executor : erfrecht - persoon die aangesteld is om een uiterste wilsbeschikking uit te voeren en tot taak heeft, tenzij anders beschikt door de erflater, de goederen der nalatenschap te beheren en de schulden te voldoen. Art. 142 Boek 4 BW en 143 Boek 4 BW - Zie ook: niet gelijk aan boedelnotaris

executeur testamentair salaris Eng.: executor's salary : erfrecht - beloning van degene die een testament uitvoert; als er in het testament niet anders is bepaald, bedraagt dit één procent van het vermogen van de erflater. Art. 144 Boek 4 BW

executeursbenoeming : erfrecht - benoeming van de executeur. De executeur dient bij overlijden de ~ uitdrukkelijk te aanvaarden. Het is zinvol om vooraf te vragen of hij/zij hiertoe bereid is. Wanneer de ~ eenmaal is aanvaard moet hij/zij zijn taak ook afmaken.

executie van een vonnis / executeren / geëxecuteerd Eng.: execution of a sentence : executierecht - tenuitvoerlegging van een vonnis met behulp van een gerechtsdeurwaarder, sleutelmaker en eventueel de sterke arm (politie). Bijv. om de goederen in beslag te nemen moest de deur worden opengebroken. Art. 430 Rv - Zie ook: hierarchische verhouding executieverkoop / executiorale verkoop / gerechtelijke verkoop

executief Eng.: executive : bestuursrecht - betrekking hebbend op uitvoering of bestuur.

executiegeschil : burgerlijk procesrecht - geschil waarin de gerechtelijke tenuitvoerlegging van een vonnis centraal staat. Bijv. omdat de geëxecuteerde stelt de onjuiste persoon te zijn of de geldigheid van de executoriale titel bestrijdt. Art. 438 Rv - Zie ook: nadere verklaring kort geding (KG) / kort gedingen nadere verklaring grosse / (mv.) grossen

executie-indicator : strafrecht - indien een gedetineerde wordt ingesloten, stelt de officier van justitie middels het zgn. risicoanalyseformulier vast of hij/zij wil adviseren over de te nemen besluiten inzake de diverse vormen van te verlenen, tijdelijke, vrijheden aan de gedetineerde. Dit instrument is een doelgericht hulpmiddel om betrokkenheid van het OM bij het verlenen van vrijheden aan veroordeelde of ter beschikking gestelde delinquenten te garanderen.

executiekosten : beslagrecht - kosten die gemoeid zijn met de tenuitvoerlegging van een vonnis in het burgerlijk proces.

executiemaatregelen : executierecht - wijze waarop de grosse feitelijk kan worden uitgewonnen. Bijv. door openbare verkoop van eigendommen (huis of inboedel) of executoriaal derdenbeslag op salaris, uitkering of de bankrekening;
wettelijke stappen die moeten worden genomen om het vonnis ten uitvoer te leggen. Art. 430 Rv

executiemiddel : executierecht - maatregel ter uitvoering van een vonnis.

executierecht Eng.: execution law : executierecht - rechtsgebied uit voornamelijk het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering; vooral m.b.t. tot de soorten procedures om vonnissen en dwangbevelen tenuitvoer te leggen en de respectieve rechtsmiddelen daartegen. Het ~ is een onderdeel van het beslagrecht Art. 439 Rv en 475a Rv - Zie ook: hierarchische verhouding arbitragerecht

executierechter : strafrecht - rechter die is aangewezen om beslissingen ter zake van de tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende sancties te nemen. De enige executierechters in Nederland zijn: de Centrale Raad voor strafrechttoepassing, de Commissies van Toezicht en de penitentiaire kamer van het gerechtshof te Arnhem.

executieverkoop / executiorale verkoop / gerechtelijke verkoop : burgerlijk procesrecht - verkoop door veiling van het onderpand (het huis) als de eigenaar/schuldenaar niet aan zijn afbetalingsverplichtingen voldoet. Soms mag de geldverstrekker het hoogste bod weigeren als hij twijfelt aan de kredietwaardigheid van de hoogste bieder. De opbrengst bij een normale 'onderhandse' verkoop is meestal hoger dan die op een veiling. Voor onderhandse verkoop is in geval van executie echter toestemming van de rechter vereist. Art. 544 Rv en 549 Rv - Zie ook: tegenstelling onderhandse verkoop / onderhandse verkoping

executiewaarde Eng.: auction value / liquidation value : executierecht - waarde van het huis bij gedwongen verkoop. Bij bestaande woningen wordt die meestal geschat (getaxeerd) op 80 à 85% van de vrije verkoopwaarde, afhankelijk van de marktomstandigheden en de courantheid van de woning.

executoirverklaring / exequator Eng.: exequatur : executierecht - verlof tot tenuitvoerlegging; schriftelijke toestemming van de voorzieningenrechter zodat het arbitraal vonnis kan worden tenuitvoergelegd. Art. 1062 Rv en 3 EEX

executoriaal beslag / uitvoerend beslag Eng.: executorial attachment : executierecht - beslag dat de deurwaarder legt op de zaken van de schuldenaar, teneinde daarop de bij rechterlijk vonnis toegewezen vordering van de schuldeiser te verhalen. ~ leidt tot tegeldemaking van die zaken. Bijv. door openbare verkoop. Art. 439 Rv en 479h Rv - Zie ook: nadere verklaring conservatoir beslag nadere verklaring executie van een vonnis / executeren / geëxecuteerd nadere verklaring deurwaarder / gerechtsdeurwaarder nadere verklaring arbitraal vonnis

executoriale fase : faillissementsrecht - tweede (en laatste) fase in een faillissement, die ingaat als op de verificatievergadering geen akkoord wordt bereikt, waarin de activa geliquideerd worden, de uitdelingslijst vastgesteld worden, en de crediteuren uitbetaald krijgen met inachtneming van de wettelijke rangorde. Art. 173 Fw conservatoire fase

executoriale titel Eng.: title to enforcement : burgerlijk procesrecht - vorm waarin een afschrift van een rechterlijk vonnis is opgemaakt, zodat de gerechtsdeurwaarder een vonnis ten uitvoer kan leggen. Een vonnis in executoriale vorm begint altijd met de woorden "In naam der koningin". Bijv. met een ~ heeft de deurwaarder de macht om alle hem ter beschikking staande middelen te gebruiken om tot nakoming van het vonnis (veelal betaling van het door de rechter toegewezen bedrag) te geraken. Art. 430 Rv

exemplatief / exemplarisch : rechtswetenschap - bij wijze van voorbeeld.

exequator / exequatur Eng.: exequatur : burgerlijk procesrecht - verlof tot tenuitvoerlegging; gerechtelijk stuk waarin de voorzieningenrechter verlof verleent om een buitenlands of arbitragevonnis in Nederland te mogen uitvoeren. Het ~ wordt aangevraagd bij de rechtbank, waar het arbitraal vonnis is gedeponeerd. Deze beoordeelt of het vonnis voldoet aan de eisen die de wet stelt, zoals de vermelding van de namen van de partijen en de aanwezigheid van de handtekeningen van de arbiters. Art. 1062 Rv en 3 EEX - Zie ook: nadere verklaring exequaturprocedure

exequaturprocedure Eng.: exequatur procedure : executierecht - procedure waarbij een beslissing van een buitenlandse rechter wordt overgenomen, zodat deze beslissing ten uitvoer kan worden gelegd. Art. 3 EEX en 8 EEX - Zie ook: nadere verklaring exequator / exequatur nadere verklaring vreemde rechters nadere verklaring executie van een vonnis / executeren / geëxecuteerd nadere verklaring EEG-executieverdrag (EEX)